» Nationaal-Socialistische Beweging (NSB)

Wat is dit?

Nationaal-Socialistische Beweging (NSB)

Nederlandse politieke partij, 1931-1945. Het was een partij van ‘er hoort één kapitein op het schip’. Eén man moest het voor het zeggen hebben, zowel in de partij als in het land. De NSB wilde een ‘gezonde volksgemeenschap’, zonder democratie, vakbonden en klassenstrijd. NSB-aanhangers voelden zich vaak op de een of andere manier bedreigd - door de grote concerns, de socialisten, de communisten, de joden, de uitzichtloze crisis, het moderne leven in de stad, de platvloerse massa, het oprukkende Amerikaanse amusement. De NSB-kijk op de wereld werd verwoord door Het Nationale Dagblad en het weekblad Volk en Vaderland.

De oprichter en ‘Algemeen Leider’ van de NSB, Anton Mussert, wilde de ‘verrotte’ democratie langs parlementaire weg afschaffen, bij meerderheid van stemmen. In 1940 werd de democratie niet weggestemd, maar door de Duitse bezetter uitgeschakeld. Voor de ‘Nieuwe Orde’ bleek de NSB een bruikbare steunpilaar. Na de oorlog werden NSB’ers massaal opgepakt en gevangengezet. Mussert, symbool van de collaboratie, kreeg de doodstraf. Hij is in 1946 gefusilleerd.
Van 1931 tot 1934 had Mussert zijn NSB-activiteiten gecombineerd met zijn functie als hoofdingenieur bij de Provinciale Waterstaat in Utrecht, tot in 1934 de regering het ‘ambtenarenverbod’ afkondigde (verbod NSB-lidmaatschap voor overheidspersoneel). Mussert bleef de enige die op het punt van fascistische partijvorming overtuigend succes boekte. De NSB drong door tot de Tweede Kamer, dus ze had de status van een ‘gewone’ politieke partij.
Bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten in 1935 haalde de NSB haar hoogste aantal stemmen: 7,94 procent van het totaal. (In die tijd ging nog vrijwel iedereen stemmen, omdat het kiesrecht gekoppeld was aan opkomstplicht.) Daarna kalfde de aanhang van de partij snel weer af. Bij de Statenverkiezingen van 1939 was het percentage NSB-stemmers ten opzichte van 1935 gehalveerd.
Mussert had voor zijn ‘Beweging’ het nodige ontleend aan de Hitlers partij, de NSDAP. Hij probeerde wel zijn nationaal-socialisme ‘Nederlands’ te houden: Oranjegezind en niet antisemitisch. Maar dit bleek moeilijk vol te houden. Veel partijleden waren nu eenmaal fel anti-joods. Zij waren niet bij de NSB gegaan om dat te verbloemen.
Hitlers partij had de SA, een soort partijleger. Musserts partij had de WA (Weerbaarheidsafdeling, nietig in vergelijkng met de SA). Bij NSB-manifestaties trad deze op als ordedienst. Men deed veel aan uiterlijk vertoon. Daarin was de NSB overigens niet uniek. Ook andere partijen hielden indertijd grote massa-meetings en optochten met vlaggen, vaandels, trommels, insignes. De NSB had een eigen groet of uitroep, ‘Hou Zee!’ Onderling noemde men elkaar kameraad (m) of kameraadske (v). De jeugd kon ook bij de NSB terecht, bij de Jeugdstorm, geleid door C. van Geelkerken. Menige ‘stormer’ sneuvelde later als SS’er aan het Oostfront.
In 1940-1945 lieten Mussert en de NSB zich voor de doeleinden van de bezetter gebruiken. Ze kwamen niet ‘aan de macht’, zoals zij in mei 1940 gehoopt en verwacht hadden. Hitler benoemde Mussert eind 1942 wel tot Leider van het Nederlandse volk, maar dat had weinig praktische betekenis. Het zat Mussert trouwens helemaal tegen. In de kringen waar hij het van moest hebben vond hij weinig steun voor zijn toekomstideaal, een zelfstandig Nederland binnen Hitlers nieuwe Europa. Het SS-ideaal - alle germanen in één groot rijk - had de overhand.
De NSB, die zo overduidelijk de bezetter van dienst was, werd algemeen gehaat en geminacht. Toch nam het aantal NSB-leden tot 1942 nog behoorlijk toe. Het ging hier om mensen die in de Nieuwe Orde vooruit wilden komen. Op hun manier waren ze flexibel, ‘je moet met je tijd meegaan’, was hun redenering.

De Waffen-SS

De Waffen-SS raakte als term voor de militaire tak van de SS in november 1939 in gebruik. De organisatie was onstaan uit een samenvoeging van de elite SS-Verfügungstruppen (SS-VT) en de Totenkopfverbände uit de SS. De SS-VT hadden ondanks hoge verliezen in de veldtocht tegen Polen in september 1939 een goede indruk achtergelaten. Adolf Hitler beloonde hierop zijn keurkorps met een beperkte uitbreiding. De SS-VT mocht naast de eigen divisie nog drie divisies opbouwen. Door problemen omtrent de invulling hiervan werd door Hitler beslist dat de Totenkopfverbände zouden worden toegevoegd aan de SS-VT in een eigen SS-Division 'Totenkopf'.
Vanaf dat moment raakte de term Waffen-SS in gebruik. De Reichsführer-SS Heinrich Himmler, de hoogste man binnen de SS, slaagde er met medewerking van Gottlob Berger, die belast was met de aanwerving van vrijwilligers in Duitsland, in om ook recruten te werven onder de Volksduitsers in het veroverde Polen en het inmiddels onder Duitse controle staande Slowakije. De Waffen-SS kon hierdoor rekenen op een verdere groei. Met de bezetting van de Scandinavische landen, België, Frankrijk en ook Nederland werd er voor Himmler's keurkorps een nieuwe reservoir opengetrokken. Ook in deze landen sloeg de SS toe waar het om de recrutering van vrijwilligers voor de Waffen-SS ging.
Hitler had het bevel gegeven voor de oprichting van een Germaanse divisie waarin Scandinaviërs en Westeuropese 'germaanse volkeren', zoals de Nederlanders, Vlamingen, en uiteraard de Duitsers broederlijk naast elkaar zouden moeten strijden. Binnen deze nieuw op te richten divisie had Hitler speciaal voor de Nederlanders de Standarte (regiment) 'Westland' in gedachten.

Later werd ook nog een vrijwilligers legioen bestaande uit Nederlandse manschappen opgericht en als Freiwilligen Legion 'Niederlande' naar het front bij Leningrad (St. Petersburg) gestuurd. Uiteindelijk werd het overgrote deel (een ander deel ging naar 34. SS-Pz.Gr.'Landstorm Nederland') van de manschappen van het legioen ondergebracht in de 23. SS-Freiwilligen-Panzer-Grenadier-Division 'Nederland'. Naast de genoemde eenheden bestond de Waffen-SS aan het einde van de oorlog uit tientallen divisies en andere militaire verbanden. De meest beruchte zijn 'Leibstandarte Adolf Hitler', 'Das Reich', 'Totenkopf' en 'Wiking'. De Waffen-SS was in de oorlog berucht om zijn gevechtskracht en volharding. Daarnaast onderscheidde de formatie zich voor wat betreft de eigen uniformen, rangen en gebruiken. Verder wordt de Waffen-SS als organisatie vaak in verband gebracht met oorlogsmisaden en gruweldaden. Dat gold echter ook voor de individuele Waffen-SS militair, die in veel gevallen vrijwel geen schuld aan de misdaden had gehad. De Waffen-SS, onderdeel van de SS, werd met name door het optreden in Rusland, het symbool van alle kwaad op het slagveld. Na de oorlog konden de meeste SS'ers dan ook rekenen op een gevangenisstraf van enkele jaren. De ongelukkigen die in handen van het Rode Leger vielen, was een ander lot beschoren. Van hen keerden slechts enkelen pas jaren later terug. Veel van de nog levende veteranen ontmoeten elkaar nog steeds op de zogenaamde 'Treffens'.


[ terug... ]Omhoog


Maak vrienden

Wie is er online!

Stem hier!!


Copyright 2002-2017